Ananta G

Bangkarak Anak Merak

noreply@blogger.com (Ananta G) — Tue, 16 Sep 2008 19:13:00 +0000

Carpon Aditia Gunawan

Kuniang kuring hudang. Kongkolak mata muka lalaunan. Horéng mongkléng naker, teu kaciri curuk-curuk acan. “Jam sabaraha ayeuna nya? Geus peuting kitu?” Jam béker nu biasa nyampak di kéncaeun risbang, bet teu kapireng tuk-tek – tuk-tekna acan. Nu kapireng téh ukur alonna wirahma ketug jajantung sorangan, sora nu minuhan kamar.
Kuring rumpu-rampa, lir jalma lolong nu kasarung, néangan sugan aya panékér urut tadi. “Deuh dimana deuih nya, da tadi mah yakin di dieu” ngarampaan deui sugan aya ti béh kulon “Yakin uing mah, tadi di dieu, deukeut pahpir urut ngalinting.”
“Tiris, asa ku tariris, padahal taya angin nu ngusapan. Pédah poék kitu? Leuh, teu kuat kuring mah. Ari keur kieu téh sok hayang narik , biasana mah aya waé barang téh.” Késang mimiti ngagarajag tina tarang. Bayeungyang, tapi tiris kacida. Jero dada ngaguruh lir situ budah. Uteuk geus ngagolak saab hayang maké. Lieuk deungeun, lieuk euweuh. Implengan teu inget kana nanaon. “Uing ngan butuh barang! Tapi dimana ayeuna? Jadah Roni, kalah balik deuih ilaing mah. Uing butuh manéh. Ieu deuih bet poék sagala. Keueung…kuring mah keueung.”
“Heueuh….HP! Mana HP? Rék ditelepon waé Si Ronina, rék dititah ka dieu. Ngan dianjuk nu ayeuna mah, engké dihijikeun mayarna mah jeung nu kamari. Alah jeung dimana deuih HP téh nya?” Kuring gagaro teu ateul, laju rarampaan bari kokorondangan. Susuganan, sugan aya, da tadi mah diteundeun na tumpukan baju béh kalér. Ari keur teu butuh sok nyampak, na ari keur butuh-butuhna, bet ngadak-ngadak euweuh deuih. “Aduh Gusti!! Tengteuingeun teuing ka uing téh.”
Deg..sora jajantung nu tadi marengan téh ngarandeg lir fade out pamungkas lagu. Wanci lir ngamalir dua wiletan, jeung gerak awak asa beuki lalaunan, basa ngaran Gusti teu kahaja kakedalkeun. Ti dinya kuring ngabigeu ngabatu arca. Gusti. Enya Gusti. nu salila ieu ditéangan – jiga ayeuna, popoékan néangan panékér jeung HP – boa kapanggih.
Teu bisa ngomong nanaon, bet teu karasa pipi ngahéab aya nu saab, cipanon budah teu katahan. “Allah..tulungan.” Lain Roni ayeuna mah nu bisa nulungan kuring, lain morphin, lain ganja, lain Mamah, lain Apih deuih. “Gusti, hampura kuring, rumasa kadar kieu nyatana..”
Ti dinya aya sumirat cahya nojo mata tina liang leutik, cahyana ngagurat ringkang, ku kuring dideukeutan, lalaunan, beuki deukeut, beuki gegebegan. Laju ditoong téh, samar-samar katingali Apih jeung Mamih di rohang tamu. Duanana padu tungkul baé.
“Lepat Apih ieu mah!” Sora Bass Apih kapireng handaruan meupeus simpé.
“Atos Pih, lepat Mamih ogé janten kieu téh.” Ti dinya duanana silih keukeup. Si Mamih mah bari cecegrukan. Duanana laju ngalieuk ka kuring.
Sieun katohyan, kuring ngalies deui ka jero. Jantung beuki gegebegan, jiga saminggu ka tukang, basa maké ganja. Harita aya nu ngetrokan panto kamar, Mamih. Ngan teu lemék teu carék, bangun nu surti. Meureun urusan budak keur meumeujeuhna badung mah ngama’lum, katurug-turug loba kénéh nu kudu dipikiran ku Mamih.
Tapi naha ayeuna mah teu cara sasari Apih jeung Mamih téh, bet kaciri tingtrim, teu paraséa jiga baheula. Apih dadak sakala bet kaciri lébér wiwaha, jeung mamih deuih, dareudana bangun pinuh kahéman jeung kadeudeuh. Atawa kuring nu salila ieu salah sangka. Kuring teu sadar, ukur maranéhna boa, nu nyaaheun ka kuring.
Rét kuring ngarérét deui, tina liang konci téh bet teu kasampak deui Mamih jeung Apih, rohang tengah gé jadi poék mongkléng, jigana Mamih jeung Apih tuluy pindah ka kamar hareup.
“Hampura, Apih…Mamih.” Hayang ngajorowok kuring téh ka Mamih jeung Apih, ngan asa aya nu malang lebah genggerong.
Jep simpé deui. Mamih jeung Apih duka ka mana, tuk-tek jam béker teu marengan deui cara sasari. Nu kapireng ukur alonna wirahma ketug jajantung. “Kuring embung simpé! Hayang ramé, hayang Apih jeung Mamih paraséa deui, hayang dipinuhan deui ku sora-sora ahéng nu holna teuing ti mana, hayang cara sasari. Da geuning simpé mah kalah kasiksa.”
Kuring ngarahuh, implengan mancawura, patulayah, laju dipulungan hiji-hiji. Inget lalakon hirup nu geus lawas, awor jeung kahanjakal nu taya limitna, nu salawasna ngukuntit, najan kuring cumegruk, najan citangis geus garing, najan tapak silét minuhan pigeulang, sanajan kuring nyeuleukeuteuk dikulibeng haseup ciméng , najan aditif lawas ngamalir na urat-urat sarap, najan di luar hujan geus raat, horéng peteng salawasna ngarungkupan lulurung sukma.
Geuning kieu karasana, hirup jeung paéh naon bédana? Simpé taya papadana. Kuring ukur bisa nangkeup tuur bari tungkul, miharep hiji sora datang, salian ti sora ketug jajantung sorangan.
Teu lila ti dinya, bet kapireng sora nu méh les-lesan, sakapeung narikan, sakapeung ngalonan. Kuring cengkat, luak lieuk néangan sumber sora, tayohna nu ngaji;
“Fasubhanalladzi biyadzihi malakuutukulli syai’in wailaihi turja’un.”
Tuluy simpé deui.
Teu lila kapireng deui sora, sarupa ketug jajantung kuring sorangan, sora léngkah nu ngadeukeutan.
“Roni kitu?” Ceuk pikir.
“Ma Robbuka?” Kapireng sora agem ti nu ngadeukeutan. Kuring bati ngabigeu, sakabéh runtuyan kajadian ayeuna kaliwat ahéng keur kuring.
***
Bandung, Ramadhan 1426 H.

gigireun ranjang urang nungguan

noreply@blogger.com (Ananta G) — Wed, 09 Jul 2008 04:39:00 +0000

gigireun ranjang urang nungguan
harepan usik malik tapi pongpok
meureut beuki heureut rohang jembar
haté urang. kapan aisan geus diécagkeun
basa pasar kojéngkang cikénéh
miang pirang-pirang anggangna

gigireun ranjang urang nungguan
mangsa gurat mangsi juru mata
nalingakeun kalam ninggang alum
salju jeung kamar béda nyecepna
kana balung nu saban peuting nafakuran
posisi mana pangtumaninahna

"sakiceup deui!” ceuk anjeun
bari nyingkahan angin nebak kongkolak

gigireun ranjang urang nungguan
waruga saha nu diboyong dimandian

2006

Nyuhun Jalan Cipularang

noreply@blogger.com (Ananta G) — Fri, 30 May 2008 08:45:00 +0000

taya geuningna anggang nu mindeng
kaliwatan. sab haté bet kajurung menekung
silih galéntoran lir angin lebah léngkobna
asih urang

asih urang ngulahék sajajalan kana taktak
nu nalaktak nyiar-nyiar tanggungan
“baradé cinta!” aweuhan nu ngasong
ngagareuwahkeun bincurang urang
nu can kungsi teuas mamarasna

“sarébuan...sarébuan!” ceuk hirup tumekaning usik
bari nyuhun jalan di cipularang

2008

di tegalan sabudeureun layung

noreply@blogger.com (Ananta G) — Thu, 29 May 2008 09:09:00 +0000

wilujeng sumping di sabudeureun layung, jungjunan
geura papag nu mapagkeun rantengna urat bitis
jeung tarang urang. nafakuran pirang-pirang rungkun
nu kungsi disalingkuran. ngahucuhkeun saban ajag na tegalan ijén
dupak, sépak, talipak!

“Kang, punten bolana!” torojol budak satepak
nungtun-nungtun kuring nemonan mangsa lawas
nu can laluis kawas kiwari

wilujeng sumping di sabudeureun layung, jungjunan
geura écagkeun rancatan luhureun pajaratan
nu buni disimbutan rusiah urang duaan
da bongan harita kungsi masinikeun lebah mana pitepungeun urang

“Jang, geura mulang!” sora peura indung beurang
nu mimiti linduh sasambat ngampih

di tegalan sabudeureun layung
bet hayang nuturkeun budak nu ti tadi disérangkeun

2008

Sabudeureun Pajemuhan Sajak

noreply@blogger.com (Ananta G) — Thu, 27 Mar 2008 18:04:00 +0000

Sabudeureun Pajemuhan Sajak

Sekitar Pertemuan Sajak

mun seug ayeuna ditepungkeun jeung
sajak nu teuas bincurangna. poma tepikeun
ieu daun nu ngan kari malugurna
antep sina ngéntép jeung papadana. milang
pirang-pirang léngkah jeung rokaat
solat nu can kungsi jinek lilikurannana

tepung pareng tepung
liwung pareng liwung

béjakeun kuring hayang nganjang ka aksara
nu silanglang na riak lambak

bari nyaneut ungkara nu anyar nyat
meunang nyicikeun tina buleng kabungbulengan

omat, nitip talatah! béjakeun aya nu ngalempréh
di pipir-pipir gawir, sababaraha kuring geus
teu bisa diajak badami

perkara pancer nu teu panceg
perkara kakangen nu langgeng

2008

Kalau saja saat ini dipertemukan dengan
Sajak yang keras tulang keringnya. Ingat, sampaikan daun ini yang tinggal menunggu berguguran. Biarkan berhimpitan dengan sesamanya. Menghitung sekian jumlah langkah dan rokaat Solat yang tidak pernah tepat hitungannya.

Bertemu ketika bertemu
Sedih ketika bersedih

Bilang bahwa aku ingin berkunjung pada aksara yang mandi pada riak ombak

Sambil menyicipi ucapan yang baru kita angkat dari panci ketergila-gilaan

Ya, sampaikan pesanku! Bilang ada yang terpuruk di pinggir jurang, beberapa aku sudah tidak bisa diajak berdiskusi

Tentang tiang yang tidak kokoh
Tentang kerinduan yang abadi

2008

Lagu Nostalgia

noreply@blogger.com (Ananta G) — Wed, 19 Mar 2008 17:38:00 +0000

Langit Bandung. Béngras. Taya méga nu gumulung. Béntang tingkaretip ngaheureuyan, bangun nu ngajebian, ngaléléwéan, panonna gulak-gilek lir panari kécak ti Bali.
Kuring ngarandeg. Ngadeg ajeg nangtang langit. Tanggah sakedapan, tuluy tungkul deui. Leumpang mapay-mapay trotoar bari ngitung hideung bodasna nu kaliwatan. Sakapeung sok ngahaja ngatur leumpang dina trotoar téh. Suku katuhu nincak hihideungna, suku kénca kudu nincak nu bodasna, teu apal kumaha, da ieu kabiasaan téh nerap ti leuleutik unggal miang jeung mulang teu sakola. Sok teu karasa, ujug-ujug anjog ka tempat dijugjug. Jeroning leumpang téh nu kapanggih ukur puntung-puntung roko katut sésa pajegna jeung runtah, nu patulayah jero haté..
Warung Pa Lili aya kana sapuluh méter hareupeun, handapeun sepanduk ‘Wilujeng Sumping di Kota Bandung’. Pa Lili, nu kungsi dijangjian koperasi kiridit ku kuring. Kaitung lila Pa Lili muka kios di gigireun kantor kuring téh, aya kana sapuluh taunna jigana. Kuring tuluy nyampeurkeun. Risi. Paripolah Pa Lili loba diréka-réka. Kuring surti.
“Lembur, Pa?” Ukur sakalimah nu kedal ti manéhna.
Cék pikir asa teu perlu ditémbalan. Ukur seuri saperluna. Asa dosa deuih. Geus jalir jangji.
“Filterna sabungkus nya, Pa.” ayeuna mah nyandu deui kana udud téh.
“Mangga.” témbal Pa Lili bari ngasongkeun Filter karesep kuring.
“Nuhun, Pa.” kuring némbal bari mikeun duit duapuluh rébu tina pésak.
“Wangsulana, Pa.” sora peura Pa Lili ti jero kios.
“Wios, candak wé.” cék kuring bari tuluy ngaléos.
Gerbang kantor ngabedega hareupeun. Portalna geus ditutup. Karyawan mah kabéh geus marulang ti soré mula. Kasampak Pa Adang bangun anu ni’mat pisan ngadéngékeun radio bari lelengutan. Manéhna ngoréjat, nalika kuring dédéhéman.
“Éh, maap, Pa. Selamat malam.” Pa adang semu lulungu mukakeun portal. Tuluy manéhna ngahormat jiga upacara bendera keur budak. Jadi asa rarisi ningalina ogé. Ongkoh leungeunna ngahormat jiga pingpinan upacara, tapi awakna tibongkok-bongkok popoyongkodan. Kuring bingung kudu kumaha peta, antukna kuring bati unggeuk bari tuluy muru lawang kantor.
Kuring asup. Hawa AC karasa tiis ti jero rohangan. Sasat nambahan tirisna peuting ayeuna.
Kenop lift dipencét. Panto lift muka. Dipencét angka opat. Lift ngageleser lalaunan. Unggal lantéy lift nu kaliwatan, kabayang waé Ani, sekretaris gumeulis anu rancunit. Ramona nu lentik tingpepereket kana beuheung bari leungeun sabeulahna ngopépang gagarayapan, mapay-mapay kahayang, pangpangna mah, hayang bonus.
Panto lift muka deui. Geus anjog di lantéy opat. Ka rohangan husus keur kuring. Korsi, méja, pulpén, mangsi, gantungan jas, kabéh satia dina tempatna, jadi batur kuring salawasna di kantor, salian Ani, basa kuring ninggalkeun Andi nu keur dijar maca.
Sora jam seiko meupeus simpé. Disada salapan kali. Sorana lambang kasimpé. Rudet. Muka lamari. Mariksaan deui pagawéan kantor anu teu réngsé-réngsé. Proyék nyieun hotél, proyék jalan tol, proyék Mall, can aya nu réngsé hiji-hiji acan. Mana ti luhurna geus diACC deuih. Nu jelas pasti ditatagih waé hasil gawé téh. Ti luhur kitu, teu bina jeung nu ti handap. Nu darémo angger pacowong-cowong, siga nu barelul ngatur baé. Ti handap didengkék, ti luhur ditincak.
Uteuk.geus hésé diajak mikir, teu puguh cagap, bet rét kana rak CD nu perenahna hareupeun pisan. Disampeurkeunm, rak dibuka, kasampak CD jeung kasét-kasét koléksi kuring. Diilikan téh, horéng CD karesep kuring jeung Ani, Kompilasi Lagu-lagu Nostalgia. Cék batur indung kuring mah cenah nostalgia téh leuwih lana, béda jeung lagu-lagu kadieunakeun. Lagu-lagu ka béh dieunakeun mah loba nu aralus cangkangna hungkul, ari eusina mah lolobana teu digarap kalawan daria, nepi ka lagu cianjuran kapan ku salasahiji ahli mah sok disebut sekar daria. Ku neueulkeun teuing kana cangkang mah geuning sok kalah bosen mirengkeunana ogé, sumawonna kana ngalenyepanana mah.
Kop CD dicokot, cetrék knop play dipencét, hawar-hawar bet kapireng Broery Mareantika ngahaleuang:
“Ijinkan aku pergi
Apalagi yang engkau tangisi
Semoga kan penggantiku
Dapat lebih mengerti hatimu.”1

Gusti, bet kalah ras deui ka Ani, da rék dilali-lali gé, kapan langlayangan haté mah geus kabandang. Dalah disisinglar ogé, haté mah teu bisa ingkar. Da urang duaan kapan nu geus garuyang dina rujitna situ asih téh. Enya, ayeuna atra kalangkang anjeun dua minggu ka tukang, urang duaan silih keukeup dina pirigan lagu, lagu panineungan. Méh sarua, lagu ieu pisan kapan. Harita, basa digawé lembur poé saptu mangkukna. Lentik ramona bet karasa deui pageuh dina cangkéng. Hiliwir seungit buukna, imutna unggal isuk saban nganteuran cikopi, seungit farfum Bulgary-na lawas kaambung saban rénghap. Sagala rindat jeung réngkak bet lawas ngancik na lelembutan.
Da manéh nu jadi pucuk ti girangna mah, An. Coba mun manéh teu sakongkol jeung si Hadi, suverviser édan. Maranéhanana téh balad kurawa nu geus namplokan tai na beungeut kuring. Mun téa mah kasét teu dibikeun ka Lisna, mun téa mah éta potrét nu jadi mamala téh teu dikirimkeun ka imah, atuh moal kieu balukarna. Hampura mun kuring téga mecat maranéh duaan, éstu lain kahayang, lain kahayang.
Ti harita kuring narékahan, Lisna téh diteleponan baé, Mamah nu sok ngangkatna téh, pajarkeun euweuh nganteurkeun Andi ka sakola. Awahing panasaran, kuring laju ngajugjug ka sakolaan, tapi da cék guruna mah geus tilu poé absén. Kaambek nyedek harita, antukna kuring ngawani-wanikeun manéh néang ka imah mitoha, singhoréng Lisna keur daria ngawurukan Andi. Hayang aral harita téh, hayang meupeus keuyang, duméh asa dibobodo, tapi da asa kumaha. Komo mun ningali Andi nu ngalieuk ka kuring bari nyebut “Papa”, horéng diaku kénéh geuning kuring téh, singhoréng Lisna teu mukakeun aib kuring, cacakan geus puguh saha nu codékana, saha nu dosana. Apan geus puguh; kuring.
Kuring, kuring nu salah mah. Coba duit nu disetorkeun ka bangsat Hadi pikeun ngabubuni aib diri téh dikasicikalkeun, meureun moal kieu balukarna. Da tétéla ngabubuni délan mah lalaunan ogé bakal kaambung nyegakna.
Lain ti anggalna, lain ti anggalna atuh nolak lamaran gawé ani téh. Ayeuna, ari geus kieu, rék kumaha? Duit lapur, kulawarga ancur, sangu geus jadi bubur.
Deuh, Andi, geuning bapa téh lain picontoeun, tapi pieunteungeun. Tapi sugan kétang, Di, hiji mangsa mah bakal jadi picontoeun, nyaan, Di. Ayeuna sugan? Geus hayang ngomong kitu téh. Tapi sasat ngomong ogé geus hésé, komo deui jeung kudu ngabuktikeuna mah.
Éndah nyérangkeun dayeuh Bandung ti pongpok béh dieu mah. Kantor Bank – nu lantéy pangluhurna dijieun diskotik – atra katingal, gumebyar méré warna. Héjo, konéng, beureum, biru. Warna lalakon kuring.
Cadu aing mah mun kudu nincak deui ka dinya. Kuring, Hadi, jeung Ani mémang kungsi ka dinya, ngahaja hayang ngabangbrangkeun pikiran. Tapi béda jalma béda pamiangan geuning. Maranéhanana mah lain niat hayang hiburan, kalah nyaléndro ngomongkeun proyék nu itu nu ieu. Tuluy kalah ngasongan kertas tandatangankeuneun. Mun harita Ani teu léléndéan, moal teuing ditandatangan.
Béh kulon, Dalem kaum, Masjid Agung angger ajeg adigung luhung nangtang sakabéh jalma nu kasarung. Terahir asup téh basa juma’ahan saminggu ka tukang. Harita téh meunang shaf panghareupna, cacakan datangna telat ogé. Da éta, ma’mum nu aya di dinya pada nyaringkah méréan jalan keur kuring, samalah alim ulama nu aya di shaf hareup mah ngajujurung sangkan jadi Imam jeung Khotib, nya dipaksakeun najan rada arapap-eureupeup ogé, isin atuh, kapan kuring téh geus jadi public figure.
Juma’ah poé kamari mah kaliwat. Di kantor loba nu marawa sepanduk jeung famplét nénjokeun katugenah ka kuring salaku atasan. Pajarkeun cék maranéhanana mah kuring téh teu bisa mingpin pausahaan. Isu-isu nu diangkatna bari dicowong-cowong dina mégaphone téh:”Bakri turun.”, atawa “Adili Bakri Sang Koruptor”, nu nyirikeun pisan yén ieu mah akal-akalan Si Hadi mah “Dasar Pamingpin otoritér, maén pecat sangeunahna.” Bener, Si Hadi nu boga hajatna ieu mah. Hadé manéh téh, kuring salut, manéh bisa mawa jalma sangkan kahasut.
Geus sararanggeuk teuing sabenerna mah kudu nyanghareupan nu kararitu téh. Komo lamun tatit tukang foto patingjelegér neunggeul beubeungeutan. Dasar média édan, tukang fitnah. Can kungsi aya warta nu teu dibungbuan, nu nyaritakeun kajadian sabenerna. Bener ceuk Bertolt Brecht baheula;
“Dina buku-buku téh nu kacatet ukur ngaran-ngaran raja, naha maranéhanana ngangkutan batu?.....Mangpirang-pirang laporan. Mangpirang-pirang patalékan”1

Kuring meureun rajana téh, da nu kacatet jeung jadi puseur perhatiana téh ngaran kuring. Tapi naha mnaranéhanana pernah merhatikeun tihothatna kuring, dug hulu pet nyawa-na kuring merjoangkeun nasib maranéhanana, kaasup anak jeun pamajikanana?
Hariring lagu manteng marengan lamunan. Wirahmana mawa katingtrim nyerep nepi ka kalbu. Vodka dibawa tina buffet. Dicampur jeung és batu. Dicicikeun na gelas leutik. Leguk. Ngamalir lalaunan kana genggerong, nyimbeuhan raga jeung jiwa nu salila ieu kabulusan nganti mangsana srangéngé isuk meleték ti béh wétan. Srangéngé, nu can jadi palsu.
Gék kuring diuk dina korsi puter. Di hareupeun aya nu ngajak imut. Di luhur méja, Andi jeung Lisna neuteup kuring, teuteupan nu pinuh harepan. Di tengahna aya potrét urang tiluan. Harita, basa di Pangandaran, ditukangna ngaplak pulas biru, pulas sagara. Biru téh lambang kaalum, cai sagara ayeuna bet motah deui, na mata kuring. Awak tuluy diputerkeun nyanghareup kana jandéla. Kacana diobukakeun, karasa geuning, hawa tiis Bandung nyecep kana pori-pori, diseuseup salila-lila. Humandeuar. Nyérangkeun ka jauhna. Jleng. Di dieu mah éndah. Tenang. Ni’mat taya papadana, nalika ieu waruga ngalayang mapag méga, mapag awang-awang. Bungah. Bagja salawasna.. Saheulaanan lagu Nostalgia kapireng kénéh handaruan, ngalonan lapat-lapat.
“Ijinkan aku pergi.”

oOo

Tuturus, 2004/2005

1 Lagu Monuméntal Broery Marantika “Ijinkan Aku Pergi”
2“Pertanyaan Seorang Buruh yang Membaca” BERTOLT BRECHT, 1898-1956: Kau Datang Padaku, Antologi puisi Jerman abad XX, disunting jeung ditarjamahkeun ku Berthold Damhauser & Ramadhan K.H, PT. Balai Pustaka, Jakarta, hlm. 63.

Semir Sapatu

noreply@blogger.com (Ananta G) — Wed, 19 Mar 2008 17:10:00 +0000

tuh, langit bangun timburu basa kuring
mupu srangéngé saban poé
lain jang sasaha, kapan dangdaunan
nu kungsi dipicangcam lebar temen maluguran
tatalépa jeung baturna nalingakeun béja langgeng
poé ayeuna nu nyumput na batu-batu,
méja-méja-korsi-korsi nyaring kuring
nyérangkeun buntut burit bari nalikeun
dzikir jeung sapatu anyar disemir

“kang, naha teu sarapan heula?”
anjeun mulangkeun batu kana dangdaunan

Tuturus, 2007

Perkara Organisasi Kasundaan jeung Pilkada: Surat Keur Paguyuban Pasundan & Damas

noreply@blogger.com (Ananta G) — Sat, 08 Mar 2008 10:47:00 +0000

Abong keur kampanyeu, teu dimana-teu dimana, aya nu melenghir kana liang irung. Poe senen kamari, niat teh rek lalajo sandiwara Kang Ibing di Gedung Kantor Pos, hajatna Damas, salasahiji organisasi Mahasiswa nu warna kasundaannana geus teu kudu ditanyakeun deui. Wah, pasti jadi tongtonan anu 'asyik' yeuh, cekeng jero hate.
Sumanget mimitina mah, sabab paniatan kuring mah hayang lalajo, hayang ngaapresiasi. Komo kapan nu boga acarana ge damas tea, mun teu salah singgetan tina "DAYA MAHASISWA SUNDA". Acara rek dimimitian jam tujuh peuting..maju ka jam tujuh, geus mimiti melenghir kaambeu "Bau POLITIK!" Teu kaambeu kumaha, teu hir teu walahir bet ujug-ujug Cagub jabar milu hadir. Aya tarekah jigana ti pihak panata calagara oge nu negeskeun sababaraha kali yen ieu pintonan teh lain dina raraga kampanyeu. Kitu na teh mani hayang ngayakinkeun,,dikitukeun teh kuring mah anggur beuki yakin,,KAMPANYEU!
Tuluy aya nu nanya "So What?" lamun memang kahayangna datang nohonan uleman panitia. Sah kituna mah, Tapi kuring ge jadi tumanya perkara organisasi nu mawa ngaran mahasiswa aya pakuat-pakaitna jeung politik praktis? Kuring coba ngamaphum.

Jeroning runtuyan acara, kalah beuki rosa kapanasaran teh, Ieu teh acara damas, acara mahasiswa, mana mahasiswana? MC Oni SOS jeung Kang Ibing, Nu ngeusi acara oge, katempo kolot teuing keur ukuran mahasiswa mah. Ti dinya kalah boga pikiran "Ulah-ulah Damas teh lain deui Organisasi mahasiswa?"

Kitu deui samemehna, basa acara penutupan festival Drama Basa Sunda di Rumentang Siang. Keur dibagi hadiah teh ceuleungkeung ujug-ujug aya nu haat mere duit nu jumlahna juta-juta, lain ti anggalna kitu teh, tapi ngadadak nalika dibagikeun hadiah. Bari angger pepelinghiran kaambeu "POLITIK". Bae ketang, beuki jalingkrak para cagub, beuki jelas kumaha ketakna..

Jigana organisasi-organisasi rea nu geus nangtukeun pilihan sacara organisasi, ngan angger, keur kuring sakuringeun mah teu tumaninah lalajo teater bari dibungbuan ku kampanyeu teh..kawas sajak nu ngadadak rehe leungiteun metafor, kawas drama nu leungiteun amanat.

Bumi Alit, 2008

Seuweu Siwi Kuring: Aci-acining Cianjur

noreply@blogger.com (Ananta G) — Sat, 08 Mar 2008 09:01:00 +0000

Purwa Carita

Saha ari kuring? Éta patalékan téh teu weléh ngukuntit kamana nya indit. Lain kuring hungkul jigana mah, tapi sakabéh jalma gé éstu dituturkeun ku éta patalékan. Ti dinya kuring panasaran, tatalépa hayang apal saha ari kuring téh. Mimiti mah nanya téh ka nu jadi indung, ngan ku Indung téh dituduhkeun ka Aki, sabab cenah aki mah leuwih apal kana urusan nu kararitu téh, pangna mah sajarah.

Ceuk aki mah bapa téh urang Jawa, sedeng Indung mah pituin urang Cianjur, urang Sunda. Ari aki, sabenerna mah urang Bogor, ngan ti leutik mula betah bumetah di Cianjur, jiga kuring meureun ari kitu mah, nu ti leuleutik di Cianjur. Nu jadi kayungyun téh, sok sanajan lain pituin urang Cianjur, Aki jeung Bapa téh bangun anu betah pisan di Cianjur, samalah aki mah nepika apal ngeunaan Babadna sagala. Ceuk aki mah cenah lamun urang apal babad atawa sajarah, éstu moal kaleungiteun tapak nu hiji mangsa ku urang diperlukeun geusan nyanghareupan mangsa nu bakal datang.

Unggal Kabupatén mibanda kalengkepan anu béda ngeunaan sajarahna, pangna mah naskah atawa bagan pikeun maluruh daptar kulawarga Bupati ti unggal-unggal kabupatén, kaasup Cianjur. Pikeun maluruh sajarah Cianjur, sumber sajarahna téh bisa tina tulisan (arsip) resmi nu dipaké upamana ku walanda atawa tina tulisan-tulisan masarakat anu biasana ditulis dina wangun wawacan.[1] Dina ieu tulisan téh baris diadumaniskeun pamanggih ahli sajarah jeung carita-carita anu sumebar sacara lisan (anu dina ieu tulisan ngagunakeun nara sumber)[2] di masarakat Cianjur.

Cianjur, Hiji ngaran.

Taun 1529
Talaga direbut ku Cirebon ti nagara Pajajaran, dina raraga nyebarkeun agama Islam. Ti harita rahayat Talaga loba nu ngagem agama Islam, tapi raja-rajana mah ngagem kénéh agama karuhunna, nya éta agama Hindu. Anapon raja-rajana téh nya éta: 1. Prabu Siliwangi, 2. Mundingsari, 3. Mundingsari Leutik, 4. Pucuk Umum, 5. Sunan Parunggangsa, 6. Sunan Wanapri 7. Sunan Ciburang.

Sunan Ciburang boga anak Aria Wangsa Goparana. Aria Wangsa Goparana téh nu mimiti asup islam diantara kulawargana. Kusabab teu disatujuan ku nu jadi kolot, kapaksa Aria Wangsa Goparana ninggalkeun karaton Talaga tuluy indit ka Sagarahérang. Di dieu Aria Wangsa Goparana ngadegkeun nagari (sansk = Desa, Bld = negorij).

Kusabab Talaga direbut ku Cirebon ti taun 1529, rahayat Talaga disebut ogé disebutna rahayat Cirebon. Ku kituna, daérah Sagarahérang rahayatna disebut rahayat Cirebon.

Aria Wangsa Goparana tilar dunya dina tungtung abad ka ka-17, dimakamkeun di kampung Nangkabeurit, kacamatan Sagarahérang, kabupatén Purwakarta. Turunanana nya éta: 1. Djayasasana, 2. Wiradwangsa, 3. Candramanggala, 4. Santaan Kumbang, 5. Yudanagara, 6. Nawig Candradirana, 7. Santaan Yudanagara, jeung 8. Nyi Murti.

Aria Wangsa Goparana satuluyna nurunkeun katurunan nu mibanda gelar Wira Tanu jeung Wira Tanu Datar sarta rundayanana.

Anakna nu ka-hiji, Djayasasana, sanggeusna sawawa ninggalkeun Sagarahérang ka Cijagang. Taya katerangan nu leuwih écés perkara pindahna Djayasasana. Tapi aya sababaraha data nu bisa dipaké pikeun ngira-ngira waktu pindahna Djayasasana, diantarana:

“Suatu cerita rakyat, yang diolah oleh Walbeehm, mengatakan bahwa atas perintah seorang raja dari Mataram batas sebelah barat harus dijaga terhadap banten (demikian juga Van Rees), yang menempatkannya pada masa Tegalwangi. Cerita lain dari Holle, mengatakan bahwa ketika sensus oleh Puspawangsa ternyata ada 1100 cacah dibawah pimpinan Wira Tanu, 200 diantaranya diperintahkan oleh Mataram pergi ke Cianjur untuk menjaga batas, dibawah pimpinan dari Cirebon.”

Katerangan di luhur dipairan ku de Haan kalayan alesan yén Cianjur harita mah can aya, aya dina sajarah sotéh taun 1678, nya éta dina surat bupati sumedang ka VOC (D.20 Januari 1678)[3]. Pamanggih de Haan kurang leuwih jiga kieu:

“Pemberian tahu yang pertama kali tentang Cianjur adalah D.20 Januari 1678 dalam surat bupati Sumedang: Mereka dari Cirebon telah menduduki pegunungan Cimapag dan pegunungan Cianjur…….”

Satuluyna de Haan nétélakeun:

“(………..adalah tidak mungkin bahwa disini yang dimaksud adalah didirikannya Cianjur, dimana tidak perlu dipikirkan sebagai kolonialisasi dari Ibu Kotanya, Cirebon.)”

Atra di dieu yén pamanggih de Haan museur kana dipakéna ngaran Cianjur. Ceuk pamanggih de Haan mah dipakéna ngaran Cianjur téh gurunggusuh teuing harita mah. Cianjur can aya dina sajarah. Tapi sok sanajan ngaran Cianjur can dipaké, lain hartina yén dina kanyataan Cianjur téh acan ngadeg. Bisa waé cianjur téh geus aya, ngan nu kacatet data sajarah beunang Walanda mah dina D.20 Januari 1678.

Nu perlu diperhatikeun ogé, yén de Haan teu méré pairan ngeunaan sensus nu dilaksanakuen ku Puspawangsa. Kunaon ieu sénsus téh dianggap penting? Kusabab ku ayana sénsus Puspawangsa ka masarakat nu dipingpin ku Djayasasana, ngabuktikeun yén rahayat Djayasasana geus aya jeung matuh di; sebut waé daérah “X”, nalika dilaksanakeun sénsus. Jeung ieu sénsus téh diayakeun kurang leuwih taun 1655 di daérah “X”. Sakumaha de Haan nétélakeun:

“Ini mengingatkan perhitungan Puspawangsa tadi telah berlangsung setelah ada periode tenteram yang cukup di bawah Sunan Tegal Wangi:…………….terjadi pada masa Wiradadaha I.”

Dina katerangan di luhur, dé Haan ogé ngahaminan ayana kolonisasi rahayat Djayasasana, samalah numutkeun de Haan, meureun kolonisasi nu dimaksud téh lain ti Cirebon. Sunan Tegal Wangi nyepeng kakawasaan ti 1645-1677 jeung Wiradadaha I taun 1614 – 1674. Atuh saupama kitu mah sénsus Puspawangsa téh mémang lumangsung di daérah “X” dina taun + 1655.

Bisa dicindekkeun yén Djayasasana geus matuh di daérah “X” ti saméméh taun dilaksanakeunna sénsus taun 1655. hasil sénsus Puspawangsa nunjukeun aya 1100 urang atawa + 30o umpi, mangtupa hiji kumpulan masarakat anu dina basa walanda disebutna volkgemeenschap kalayan Djayasasana minangka pingpinanana. Saréngséna diitung ku Puspawangsa, 200 rahayat Djayasasana diparéntah ku Mataram ngajagaan wates kulon. Senapatina Djayasasana. Ti harita Djayasasana disebut Wira Tanu, nu mibanda harti senapati. Rahayat (cacah)-na disebut ogé cacah Wira Tanu.

“Daérah “X” aya di antara Cisadané jeung Citarum, nu ku Jan Pieterszoon Coen mah asup yurisdiksi Batavia, sok sanajan anggapanna ngan sapihak. Ku kituna, daérah “X” jadi bagian pikeun nahan serangan ka Batavia. Daérah “X” téh asup kénéh kana wengkuan kakawasaan Mataram, ngan kusabab tempatna pangjauhna ti Puseur Dayeuh Mataram, kakawasaan Mataram téh ngan karasa hawar-hawar. Katurug-turug nalika daérah “X” dina taun 1652 dipasrahkeun hak pakaina ka VOC, antukna kakawasaan Mataram beuki nyirorot baé. Préténsi Mataram ka daérah “X” nyirorot pisan nepika level 0 nalika taun 1677, kusabab dumasar kana kontrak Mataram jeung VOC tanggal 25 Februari 1677.

Terus kumaha atuh jeung rahayat Wira Tanu anu tadi kasabit-sabit salila kurang leuwih 30 taun nya éta antara taun 1655 - 1584? Ku lantaran kakawasaan Mataram nyirorot. Pasualan-pasualan sosial saperti bencana alam, wabah kasakit, jeung utamana perang téh teu karandapan nepika rahayat Wira Tanu bisa mekar. Jumlah rahayatna nambahan + jadi 2000 urang. Wira Tanu disebut ogé Dalem (wld = regent) dumasar kana jumlah masarakat nu dipingpinna. Éta hal ditétélakeun dina D. 24 Januari 1680, jadi saméméhna ogé Wira Tanu téh geus mingpin “regentschap” (satuan wilayah satingkat pedaleman atawa kabupatén).

Eusi D. 24 Januari 1680 nya éta saperti kieu:

“………medebrengende een brieffje of javaanse lontor door gemelte javanen te lande van den regent Aria Wira Tanoe uyt de negorye Tsitanjor,……..” anu pihartieunana kira-kira saperti kieu:

(……….mawa surat lontar Jawa ku urang Jawa ti regent Aria Wira Tanu ti negorij Cianjur).

Aya sababaraha catetan penting tina katerangan di luhur:

1. Nu dimaksud negorij téh nya éta tempat mukim, ku kituna regenschap téh salasahiji negorij. Jadi regentschap téh mangrupa negorij, sedeng negorij téh can tangtu regentschap. Begorij bisa mangrupa babakan atawa kampung. Ku kituna saupama aya negorij di jero negorij urang sebut waé sub-negorij atawa “onder negorij.”

2. Tina poin nu ka-hiji bisa dicindekkeun yén “negorye Tsitsanjor” mibanda harti “regentschap” Cianjur. Teu mungkin sub negorij Cianjur kusabab:

3. Wira Tanu nganjrekna di Cikundul (sub-negorij), lain di Cianjur.

4. Sub negorij mah Cianjur mah dipingpinna ku “Kingwey” (Ki ngabehi) Santaparana anu gugur dina perang ngalawan Banten (D.24 Januari 1980)

Perlu ditandeskeun, yén mangsa harita kakawasaan wira Tanu diangkat sacara sosial ku masarakatna, jadi moal aya bungkeuleukan surat kaputusana, upamana ti piha VOC atawa Mataram. Kakawasaan Wira Tanu harita ngawengku +14 Negorij nu biasa disebut umbul atawa cutak. Ku kituna, turunan Wira Tanu nu ka hiji (Wira Tanu II) satuluyna jadi ahli waris dalem anu ka-dua, tapi anu mimiti dina mangsa kakawasaan VOC sacara de facto jeung de jure Walanda taun 1691 – 1707.

Rundayan Aria Wira Tanu

Dalem Aria Wira Tanu tilar dunya antara taun 1681 – 1706, boga turunan 10 urang, nya éta:

Dalem Anom (Aria Natamanggala) gelar dalem di dieu teu ngandung harti “Regent”, ukur ngaran hungkul;

Dalem Aria Martayuda (Dalem Sarampad);

Dalem Aria Tirta (di Karawang);

Dalem Aria Wiramanggala (Dalem Cikondang);

Dalem Aria Wiramanggala, “Regent” ka-hiji nu dikukuhkeun ku Walanda (VOC), disebut ogé dalem Tarikolot;

Dalem Aria Suradiwangsa (Dalem Panembong);

Nyai Mas Kaluntar (Makamna di Dukuh Caringin)

Nyai Mas Karangan (Makamna di Bayabang)

Nyai Mas Djenggot (Makamna teu kapaluruh)

Nyai Mas Bogem (Makamna teu kapaluruh)

Nurutkeun carita rahayat Cianjur mah, aya kénéh turunan Wira Tanu (I) ti garwa nu lain manusa tapi “Jin Islam”, nya éta:

Radén Suriakancana, nu ngahiang di Gunung Gedé[4]

Nyai Mas Indang Kancana alias Indang Sukaesih alias Nyai Mas Kara nu ngahiang di Gunung Ceremai

Radén Andaka Wirusajagad (anu numutkeun naskah Dalem Pancaniti lain putera, tapi puteri nu ngaranna Nyai Indang Radja Mantri), nu ngahiang di Gunung Karawang.

Puterana nu ka-lima, Aria Wiramanggala (Aria Wira Tanu II) nganjrek di Tarikolot Cikalong (R. 4 April 1686) jeung di Cibalagung (R. 6 Mei 1686), anu sok disebut Pasir Wira Tanu. Pangaresep Wira Tanu II téh nya éta tatanén.

Aria Wira Tanu II mindahkeun Puseur Dayeuh Cianjur ti Cikalong ka Pamoyanan
Taun 1691
Aria Wira Tanu II ninggalkeun Cikalong. Pindahna téh ka daérah saparat susukan Cianjur, néangan jeung muka lahan pikeun rahayatna. Ieu tempat téh dingaranan kampung Pamoyanan, anu kaasup kana sub-negorij Cianjur. Ku Wira Tanu II kampung Pamoyanan téh dijieun Puseur Dayeuh Cianjur. Kunaon bet dipindahkeun? Aya sababaraha kamungkinan,

Ayana patemon jeung Adolf Winckler anu dina éta patemon Aria Wira Tanu II ngusulkeun sangkan 2 urang lurah jeung 43 cacah dipulangkeun deui ka Wira Tanu II nu dicokot ku Angga Laksana, Umbul Cilaku. Angga Laksana ngawidian. Ku sabab kitu, Aria Wira Tanu hayang ngandeg mandiri, kusabab di Cikalong ayawali pamaréntahanti Cirebon (Aria Sacakusumah), Aria Wira Tanu II ngarasa kurang bébas;

Kadatangan Bartel van der Valck, juru ukur VOC anu geus ngukur-ngukur wates wilayah padaleman, atawa;

Ayana wangsit saperti diterangkeun tina naskah Kusumaningrat (Dalem Pancaniti) anu kacindekkan eusina kurang leuwih saperti kieu:

Nalika Wira Tanu (II) tatanén di bukit (anu nepika ayeuna dingaranan Pasir Wira Tanu), kadatangan Jin Puteri anu geus rémpo unjukan ka Wira Tanu (II) “Béjakeun ka lanceuk Andika, Dalem Natamanggala (Dalem Anom) , lamun hayang karaharjaan jeung kadigjayaan, sakuduna manéhna ngadegkeun karajaan di belah kidul-kulon ti Cibalagung, deukeut walungan Cianjur, éta mangrupa tempat nu hadé pikeun ngadegkeun karajaan. Di dinya aya pangupakan Badak Putih jeung hadé pisan, saupama éta pangupakan téh diperenahkeun di tengah-tengah Padaleman (Imah)”. Saréngséna kitu, tuluy jin téh ngaleungit. Teu lila torojol lanceukna datang, laju dicaritakeun ku Aria Wira Tanu II ka Dalem Anom naon anu cikénéh karandapan. Satuluyna Dalem Anom nyarita “ Kuring taya niat pikeun indit ti dieu: di dieu kuring ngarasa bagja. “ satuluyna Wira Tanu II ménta widi ka lanceukna pikeun néangan tempat di deukeut susukan Cianjur, geusan ngadegkeun karajaan. Lanceukna nyatujuan. Antukna Wira Tanu II pindah ka Pamoyanan anu satuluyna jadi Puseur dayeuh “Regenschap” Cianjur.

Nu jadi patalékan téh naha bener kadatangan Jin saperti anu dicaritakeun di luhur, atawa nu dimaksud jin téh Bartel van der Valck?

Dalem Aria Wira Tanu Datar III
Mindahkeun Puseur Dayeuh ti Pamoyanan ka Kampung Cianjur

Taun 1707

Dalem Aria Wira Tanu II tilar dunya (R. 12 April 1707), digantikeun ku putra sulungna Astramanggala anu diangkat jadi “Regent” ku VOC kalayan gelar Wira Tanu III atawa Dalem Dicondre. Sanggeusna diangkat, Wira Tanu III pindah ti kampung Pamoyanan ka kampung Cianjur, anu kaayaanana mangsa haritra leuwih maju tinimbang Pamoyanan. Sok sanajan jarak dua kampung éta diwilang deukeut, tapi kahalang kénéh ku leuweung jeung walungan. Ku kituna, nu ngadegkeun kota Cianjur téh lain Wira Tanu II, tapi Wira Tanu III. Konsekuensi séjénna yén kota Cianjur téh dijieun Puseur dayeuh taun 1707. perlu diperhatikeun ogé yén Wira Tanu III lain ngadegkeun cianjur minangka Padaleman atawa Sub-negorij, kusabab dina katerangan saméméhna sub-négorij téh geus ngadeg ti saméméh taun 1680 kénéh, tapi Aria Wira Tanu III ngan saukur mindahkeun puseur dayeuh ti Pamoyanan ka kampung Cianjur. Ieu hal téh lumangsung nalika VOC geus ngajajah Cianjur sacara ‘de facto’ jeung ‘de jure’. Nu matak Aria Wira Tanu III mah diangkat ku VOC, sedengkeun Aria Wira Tanu II mah ukur dikukuhkeun hungkul.

Wira Tanu III punjul dina ngalegaan kultur kopi jeung ngalegaan kabupatén jeung kawijakan. Aya sababaraha catetan nalika jaman kakawasaan Aria wira Tanu III.

1. Wira Tanu III sering ngajukeun préténsi ka walanda ngeunaan wates wilayah nu sabenerna kaasup wilayah kabupatian anu séjén.

2. Rahayat Cianjur ngawangun Gapura gedé sarupa béntang pikeun kahormatan Wira Tanu III. Belanda ngarasa kasieunan ku éta hal.

3. Wira Tanu III kungsi ngajukeun gelar “Pangéran Aria Depatty Amancoerat Indator” (Pangeran Aria Dipati Amangkurat Di Datar), nu ngandung harti yén Wira Tanu III nyaruakeun dirina jeung Amangkurat I. Ngan gelar anu dimaksud teu dicumponan ku VOC. Anu dikabulkeun téh ngan “Datar”-na hungkul, nepi ka gelarna jadi Aria Wira Tanu Datar. Kusabab ditarimana éta gelar téh sanggeusna Wira Tanu III tilar dunya, anu maké éta gelar téh ti Wira Tanu Datar IV nepika Wira Tanu Datar VI.

4. Wira Tanu III ménta ka VOC supaya Citarum dijadikeun wates Cianjur. Ieu hal téh ngandung harti, yén satengahna Bandung jeung Karawang, sarta saparapat ti Parakanmuncang bakal asup ka wewengkon Cianjur.

5. Wira Tanu III keukeuh sangkan wates Cianjur jeung Kampung Baru, Karawang, Bandung jeung Parakanmuncang ditangtukeun. Ieu hal téh bakal ngabalukarkeun daérah tatangga bakal ngurangan. Dina taun 1724 sabagian wilayah Kampung Baru jeung Sagara Kidul asup ka Cianjur; Jampang mah geus ti heula asup ka Cianjur (1715)

Wira Tanu III tilar dunya dina taun 1726 alatan dicondre, kusabab kitu Wira Tanu III sok disebut Dalem Dicondre.[5]

Kakawasaan Wira Tanu di Cianjur nya éta nepika Wira Tanu Datar VI atawa Dalem Enoh anu jadi Wira Tanu Datar pamungkas anu jadi bupati di Cianjur.

Pamungkas Carita

Tina sababaraha katerangan di luhur, tétéla geuning réa patalina carita rahayat jeung pamanggih ahli sajarah téh. Sok sanajan teu bisa dipastikeun, tapi carita rahayat diperlukeun pikeun babandingan dina nyieun kacindekkan sajarah.

Sajarah Cianjur identik jeung Babad Cikundul, ieu hal dilantarankeun nganjrek jeung dimakamkeunana Aria Wira Tanu I nya éta di Cikundul. Kusabab kitu sering Anu satuluyna ngalahirkeun carita-carita rahayat téh urang Cikundul anu sacara geografis deukeut wewengkonna. Saperti carita populer ngeunaan putera ka-hiji Aria Wira Tanu I tina puteri jin nya éta Éyang Suriakancana anu nepika ayeuna dipupusti urang Cianjur, nepika unggal 17 Agustus sok aya pawai Kuda Kosong anu ceuk béja mah cenah nu numpakanna téh nya éta rohna éyang Suriakancana anu ngageugeuh Gunung gedé jeung Gunung mananggél.

Nu jadi bangbaluh jeung kahanjakal téh nya éta, geuning leuwih populér téh babad batan sajarah, padahal saupama ditilikan deui mah horéng sajarah gé matak pikayungyuneun saupama diaprésiasi jeung dipaluruh kalayan daria mah.

Ari ku apal kana sajarah wewengkon mah geuning numuwuhkeun sikep kareueus jeung rasa ngabogaan kana wewengkonna séwang-séwang nu bisa jadi pituduh kana seuweu-siwina urang.

***

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Wawacan mangrupa salasahiji tradisi tinulis ménak Sunda, kaasup di Cianjur. Salasahijina nya éta kusumaningrat (Dalem Pancaniti) anu nulis wawacan ngeunaan babad Cikundul.

[2] Nara Sumberna Ujang Ahmad, Umur 70 taun.

[3] Sistem arsip nu dipaké harita ku walanda nu disebut “Dagregister” atawa sok disingget “D” nu hartina catetan poéan. Ieu catetan téh dikokolakeun ku VOC dina bénténgna di Batavia. Ieu sistem arsip téh mibanda kahéngkéran, kusabab sistem nulisna harita lain dilakonan ku cara kelompok, tapi campur. anu balukarna hiji Dagregister bisa ngawengku sababaraha kajadian anu waktuna béda.

[4] Ku urang Cianjur biasa disebut éyang Suriakancana anu ngageugeuh Gunung Gedé jeung Mananggél. Sok diayakeun acara ritual pikeun ngahormat éyang Suryakancana unggal 17 Agustus nu disebut ‘Kuda kosong’

[5] Aya sababaraha versi saéstuna mah dicondrena Wira Tanu III téh, samalah aya nu matalikeun jeung kultur kopi jeung aya ogé anu matalikeun jeung pasualan wanoja ti Cikembar nu geus boga beubeureuh.

DAPTAR PUSTAKA

Koswara, Dedi Spk. 1987. Naskah Sunda Kuno di Kabupaten Cianjur. Proyek Penelitian IKIP Bandung. Bandung: IKIP Bandung.

Suryaningrat, Bayu. 1982. Mengenal Kabupaten Daerah Tingkat II Cianjur. Cianjur: Pemda Cianjur.

Moriyama, Mikihiro. 2005. Semangat Baru: Kolonialisme, Budaya Cetak, dan Kesastraan Sunda Abad ke-19’ . Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.

Ekadjati, Edi S.Tinjauan Geneologi dan Pancakaki Urang Sunda. makalah

Garna, Judistira K. Orang Sunda dari masa ke masa. Makalah.

CIANJUR HIJI NGARAN

noreply@blogger.com (Ananta G) — Fri, 01 Feb 2008 08:09:00 +0000

Ku Ujang Ahmad

Di tutugan Gunung Gedé jeung Pangrango

Lebakeun talaga warna

Jauh di lebak deukeut bubulak

Tah di dinya Radén Aryawiramanggala

Putrana dalem Cikundul

Jeung sajumlah rakyatna

Anjeunna ngabukbak leuweung

Nyieun tempat padumukan

Katelahna jadi kampung Pamoyanan

Putrana nu pangageungna

Jenengan Radén Arya Astramanggala

Yuswana atos sawawa

Ngalih ka kampung Cianjur

Cianjur nu énggal medal

Mulus mekar ngaraméan

Nu jauh pada ngajugjug

Nu anggang pada daratang

Diseja ku balaréa

Néangan pangupa jiwa

Cianjur anu sampulur

Subur ma’mur

Ngadeg jadi kota kabupatén

Ku VOC di Batawi

Radén Arya Astramanggala

Dilantik jadi bupati

Ti mimiti harita

Turunan dalem Cikundul

Nganggo gelar Radén Arya Wiratanudatar

Sajak di luhur teh kenging pun aki, nu yuswana tos 68 taun.

sajak tadah hujan

noreply@blogger.com (Ananta G) — Fri, 01 Feb 2008 08:05:00 +0000

jeung diantara tanda-tanda kakawasaanNa

tina cangcaya kana percaya kana perlaya. tina ramé kana simpé kana rampé

kebek ku jampé-jampé. Sakadang kidang lawas ngaridung muji jeung muja:

“Gusti lautan hampura

Hapunten abdi sadaya

Mugi énggal diturunkeun

Hujan anu sering téa”

dur payung geura bukakeun

manuk-manuk geus sumegruk sabada lungsé ngalalana nyiar mangsa

daun-daun geus ngalakay leungiteun puntangeun

sajuta sirah geus taranggah, iraha hujan rék bedah

ceuli-ceuli geus kedal sumpah

hamo dipeundeutan saupama tatit ménta dibagéakeun

ya Allah nu ngahirupkeun dunya

tina rahim kana rohman kana rohim. tina buku kana baku kana baqa. ti nu laas ka nu lawas mirig wirahma gending kawaas, mentangkeun jamparing hariring

nyakclakeun mani, cimata, asih reujeung getih tina jarum jam nu teu kaimeutan

saban kiceupan

rumasa kami teu weléh lali tapi ya Gusti

kalakay nu muguran

genggerong nu garing

manuk nu sumegruk

sirah nu taranggah

lir ngaharéwos; yén kaasih ngancik di usum ngijih.

2006, katiga

Tarawangsa. Simpé. Nganti

noreply@blogger.com (Ananta G) — Tue, 29 Jan 2008 09:09:00 +0000

(Asmarandana)

Panineungan ngeukeup diri
Tarawangsa ngajak mulang
Mulangna ka lembur simpé
Sorana marengan lampah
Reureuh lebah mumunggang
Ninggalkeun usum kalarung
Sanggeus miang makalangan

Sakésétan ngeclak getih
Ngamalir dua wiletan
Lir nu nuju dipépéndé
Ku gusti murba wisésa
Nyorang wanci sareupna
Ngarungkupan méga alum
Sugan peuting candra cangra

Ti peuting teu genah cicing
Tarawangsa ngahaleuang
Haté dipirigan baé
Bulan karungkup ku méga
Teu némbongkeun cahyana
Ngésétan ketug jajantung
Wirahma beuki ngalonan

Jati nu dianti-anti
Ngadeg ajeg dina lawang
Nyulusup ka jero haté
Mapag kala panungtungan
Nyorang alam kabagjan
Tarawangsa nutup lagu
Teu kapireng deui sora

DUABELAS PURNAMA

noreply@blogger.com (Ananta G) — Tue, 29 Jan 2008 06:50:00 +0000

Carpon Ananta G

Randu ngaranna, lalaki langit lalanang jagat. Jajaka leubeut angen-angen. Buktina, peuting tadi sirahna teu weléh tanggah. Aya nu tingkaretip lebah matana, kalangkang béntang, rasi béntang langlayangan lebah sorotna bangun nuduhkeun jalan ngembat ngalér, sawirahma jeung kasapihna buuk ti béh kidul. Sedeng leungeun keukeuh nineung mulang deui ka wétan, mangsa suku lingsir ngulon.

Teu apal ka sabaraha kalina béntang patingbelesat lebah kongkolak, nepi ka basa cahya srangéngé nojo kamar jandélana, katémbong atra tapak-tapakna nu ngagurat beureum sakuriling jagat hideungna basa manéhna ngeunteung. Ana ngeunteung, nu katémbong ukur awakna sorangan nu kacida dipikaceuceubna.

Jeung Randu ngantep kaayaanana kawas kitu. Kawas nu teu bisa ninggalkeun kabiasaanana. Biasana ogé nu nyaring sanggeus manéhna sok tuluy mérésan buukna, sok tuluy ngagaléntoran beuheungna. Sok tuluy... Nu matak nepi ka ayeuna Randu ngantep kaayanana kawas kitu.

"Kiara!" Teuteupna pindah kana hand phone, saharita tatit patingjalegér dina haténa. Bag-bagan awak paséa deui kawas sasari. Leungeun keukeuh hayang ngarongkong, haté keukeuh ngabadé-badé, sedeng uteuk bet kalah tonggoy méré tinimbangan. Kulit mimiti ngaringhik, ngaluarkeun cikésang beueus, leuwih beueus batan késang Kiara basa ngaringhik bedah kanikmatan. Antukna kalah teu laju, duméh teuteup Kiara beuki seukeut lebah kanvas nu keur diulas.

Randu neuteup sakuriling bungking; gelas, séndok, eunteung, lamari, lukisan, potrét, taya nu béda ti sasari, iwal Kiara. Enya, kawas kitu. Satutasna dilelemu, disurahan leuwih anteb antara Randu jeung Kiara jadi anggang pédah kahayang, pédah impian. Kiara miharep Randu robah, sedeng Randu miharep Kiara tetep.

Belewer eunteung diténggor, katémbong beungeut Randu dina unggal beling nu pareupeus. Cat unggah, laju muru kamar cai, muragkeun reumis liwat beuratna tina daun mata teu apal nu ka sabaraha keclakna.

Manéhna tuluy miang nuturkeun indung suku, laju ngadaweung dina bangku panjang di warung nu biasa dianjangan.

"Purnama sabungkus." Sora Randu rada peura bati méakeun peuting.

"Lah, nu kamari ogé." Cék nu ngawarung, kerung.

"Isuk éta mah dibayarna." Randu beuki kerung.

Najan saranggeuk, ibu warung ngasongkeun Purnama sabungkus.

"Kadé, ulah jalir." Ibu warung nandeskeun.

Ukur imut leutik, saheulaanan huruf-huruf j-a-l-i-r patinghaliber jeroning sirahna. Randu cengkat, ninggalkeun sajuta patalékan ka Ibu Warung.

"Kiara." Randu semu ngarahuh.

Randu mulang deui ka kamarna, padahal Si Jalu mah geus ngencar ka mana boa.

Di kamarna, Randu nanangkeup tuur, deui. Bungkus Purnama dibuka, kop panékér dicokot, purnama laju diseuseup salila-lila.

Bet kagagas deui manéhna ku Kiara, basa nyeuseup purnama babarengan. Lain Randu nu maksa kiara, éstuning kahayang Kiarana sorangan nyeuseup Purnama.

"Ulah! Bisi ruksak haté ké." Cék Randu basa taun baru.

"Baé, da bagja." Kitu némbalna saban dicaram, bari imut ngagelenyu.

Sakapeung haseup purnama saab jadi méga di buana kota, nu sakapeung nyacas béngras, sakapeung reueuk ceudeum sacurcureun bedah.

"Kapan éta mah résiko urang duaan, Ra. Urang duaan nu nyeuseup, nya urang duaan nu keuna ku ugana. Basa haseup ngaméga reueuk tuluy bedah jadi cihujan, kapan urang duaan gé tuluy huhujanan kawas dina film India. Tapi da urang duaan apan wani nyanghareupanana, nyampuhkeun cimata jeung cihujan, sangkan teu katémbong." Randu gegelendeng jero haténa.

Manéhna nuluykeun deui ngalukisna, ngalukis Kiara tina potrét nu salawasna bagja. Hémeng mémang, lukisan téh can anggeus-anggeus. Randu teu bisa ngalukis biwir. Biwir Kiara nu hésé diungkarakeun wungkul ku gurat jeung ku warna. Nu katémbong ku manéhna, sakapeung Kiara imut, seuri konéng, seuri maur, sakapeung nyakakak, tapi disidik-sidik mah kawas nu nyidem kaketir. Enigma kitu?

Randu hayang ninggalkeun alam dunya, mapag lana di alam mana boa, tapi kapan manéhna mah teu wasa nénjo getih najan sakeclak, liwat saking sieun kana kanyeri.

Manéhna laju nyokot deui purnama, diseuseup deui. Beuki diseuseup bayah karasa beuki eungap.

Kitu jeung kitu lampah Randu saban poé, saprak Kiara miang ngajingjing bosen ngabéngkot ceuceub. Beurang manéhna nyeuseup purnama, peutingna purnama kari kuntung jero asbak, teu mulang deui ka langit, tempat nu samistina. Langit leungiteun purnama, jagat leungiteun purnama. Jalma-jalma pada hémeng, pada kaweur;

"Purnama kuring dimana?"[1] Jalma-jalma kakara engeuh leungiteun Purnama, ti saprak Ibu warung ngabéjaan yén Randu nu geus nyokot Purnama ti warungna. Ngan jalma bangun teu bisa majar kumaha, basa nénjo Randu, bet kasampak rarayna séwang-séwang. Kitu ogé jeung Randu, nu ningali dirina sorangan dina raray supir angkot, raray tukang béca, raray artis sinétron, dina eunteung...

Ngan waktu nu ngéléhkeun sagalana, najan ketir, najan peuting leungiteun purnama, panggal angger muih dina puseurna. Randu beuki léah, beuki surti, biwir Kiara kaulas sampurna. Randu ngarénghap jero.

"Kiara!" Randu imut bari neuteup anteb lukisanana. Ngalieuk kana HP gigireunana, kop dicokot, jempolna mencétan nomer, kapireng nada sambung. Haténa ngagalura, antara bagja jeung kaweur.

"Halo." Sora tina HP.

Teu kebat.

"Halo." Beuki alon.

Teu kebat. Teu laju. Télepon ditutup.

Randu teu bisa ngarangkéy ungkara, teu bisa nyulam kalimah. Kecap demi kecap ukur malang lebah genggerong. Kop Randu nyokot deui purnama pamungkas tina bungkusna, purnama ka dua belas, laju diseuseup jero naker. Haseupna ngamalir dina liang irung, méré kanikmatan nu pohara. Kalan-kalan mumbul kana panon, ngaluarkeun cimata, deui. Kalan-kalan mumbul ka langit, jadi méga. Kalan-kalan jadi haseup ganja, maksa sangkan nyakakak nyeungseurikeun lampahna nu beuki leumpeuh.

Purnama ngabangkarak jero asbak, nyésakeun silalatu nu geus ngalayang biheung kamana. Basa purnama kasilih mata poé nu nojokeun cahyana ti béh wétan, matana beuki beureum. Ngalieuk deui kana HP, kana eunteung, kana Kanvas, kana HP deui, kana eunteung, kana kanvas. HP,eunteung, Kanvas, nepi itungan waktu nu teu kaukur. Nepi ka éta sora léngkah téh hawar-hawar narikan.

"Kiara." Cék manéhna jero haté. Tuluy lumpat muru lawang panto. Sérélék jandéla dibuka, bet kasampak; Kiara. Taya nu kebat sajongjonan, ukur teuteup paadu teuteup.

"Di dieu mah purnama teu dikéténg." Cék Kiara bari nyokot sabatang purnama dina bungkusna, laju diseuseup jero naker.

Randu imut, kop leungeunna nyokot purnama tina leungeun Kiara.

“Punten.” Kiara ceurik bari nginghak. “Ieu lain purnama kuring jeung anjeun.”

Randu nyekel pageuh leungeunna ku tanaga nu masih nyésa. Samagaha na jariji Kiara rubah jadi purnama anyar.

Lalaunan Kiara ninggalkeun Randu. Sakumaha biasa, itungan léngkah nu ka sapuluh manéhna ngalieuk, tuluy imut, imut nu kaliwat purba, nu teu bisa disuluran ku ungkara sarébu sajak.

29 Juni, 2006

[1] Tina sajak Blues Kéré Lauk karya Godi Suwarna.

TABIR

noreply@blogger.com (Ananta G) — Tue, 29 Jan 2008 06:40:00 +0000

Carpon Ananta G

“Eh..da tos Gugah.”

“Aduh, hiji kosong.” Bapana mah api-api reuwas, ngabubungah nu jadi budakna.

“Pasti naros ngimpi, nya?”

“Enya, wengi Nunu ngimpi naon?”

“Nunu ngimpi gaduh hayam katé.”

“Hayam katé, aya sabaraha hayam katéna?”

“Aya sabaraha, nya.?” Kituna téh bari ngitung ku ramona nu laleutik rancunit. Hiji, dua, tilu. Enya…aya tilu Pa hayam katéna téh.” Bapana imut, taar Nunu téh laju dicium.

“Bapa!”

“Kulan?”

“Ari Ambu tos ka pasar?”

“Atos, tadi ti Subuh kénéh.”

“Naha Ambu mah tara ngagugahkeun Nunu?”

“Apan atos ku Bapa.”

“Tara masihan acis deuih.”

“Eh, apan acis bekel Nunu téh ti Ambu.”

“Tara naroskeun ngimpi deuih.”

“Ssst…atos ah, tong nyarios waé, pamali.”

“Pamali téh naon, Pa?”

“Anu teu kénging dipilampah ku Nunu.”

“Naon anu teu kenging dipilampah téh?”

“Nyarioskeun Ambu, nyarioskeun batur, bisi kadangueun, engké batur nyeri haté geura.”

“Jadi, Nunu teu kénging nyarios nya, Pa?”

“Atos, ah…jung geura ibak, bisi kasiangan sakolana. Ké diseuselan ku Bu Guru.” Bapana geus baluweng néangan pijawabeunana. Nunu tuluy ngaléos bari nyésakeun mangréwu patalékan dina uteukna. Bapana gura-giru nyiapkeun pakéan seragam jeung mumuluk keur budak tunggalna, budak bungsu nu ngan hiji-hijina.

Mungguh wanci, tuktekna jarum jam téh kitu jeung kitu baé, iwal batuna soak, tuktek jarum jam téh beuki ngalonan. Kitu ogé di ieu imah susun, lalakon kahirupan kulawarga Nunu téh kitu jeung kitu saban poé, kaasup Nunu, nu saban isuk digeuingkeun ku bapana, ditanyaan ngimpi bari dibarung sempal guyon. Saheulaanan indungna mah subuh-subuh geus tuturubun miang ka pasar, ngalapak bungbu dapur. Nepi ka iraha? Boa nepi ka batuna soak?

Pabeuebeurang indungna mulang ngaringkid sésa lampah, sésa késang, jeung sésa bungbu dapur, saheulaanan Nunu mah geus miheulaan mulang ti sakolana.

“Mana bapa manéh?”

“Duka.”

“Baku bapa manéh mah, paling gé masang nomer mun geus euweuh gadag téh.”

“Masang nomer téh naon, Bu?” Indungna ngarénjag, ku teu sangka budakna bakal naya kitu.

“Meunggeus, geura salin kaitu! Ambu rék nyeupankeun sangu. Nunu can dahar apan?”

“Éngké wé, ngantosan Bapa.” Ceuk Nunu bari ngaléos asup ka kamarna.

“Ambu jahat, ambu jahat.” Buku lécés Nunu pinuh ku éta kalimah. Sa-jam, dua jam, opat jam, dalapan jam, nepi ka Bapana mulang ogé Nunu masih ngerem manéh di kamarna.. Indung bapana kaweur, silih salahkeun. Ku bapana diketrokan gé budak téh teu ngelol baé. Antukna bapana muter jalan jandéla tukangeun kamar. Katangén ku manéhna Nunu peureum bangun ni’mat pisan, tampolana halisna kekerenyedan, biwirna runyah-rényoh. Leungeunna pageuh nanangkeup Sponge Bob paméré manéhna hasil tembus minggu kamari. Bapana ngarahuh, tuluy luncat ka jero.

“Héy….Nunu! gugah bageur, emam heula yu!” Ramona ngusapan tungtung buuk Nunu, budak téh gulinggasahan, tapi teu nyaring. Lalaunan kongkolak mata budak téh muka, semu ngalindur budak téh nyarita;

“Nunu sieun, Pa.” Bari nangkeup bapana.

“Sieun kunaon?”

“Nunu ngimpi diudag-udag oray, tapi orayna téh jiga Ibu jeung Bapa.”

“Cup..cup..ulah sieun, aya bapa ieuh. Yap, ayeuna mah emam heula.” Budakna ukur unggeuk tanda satuju.

Jagat simpé minuhan méja makan, Nunu jempé, padu lelengutan da puguh can kumpul pangacian. Indung bapana mah puguh aing-aingan, da pada ngemu kakeuheul séwang-séwang. Nu kapireng téh ukur sora jangkrik teu apal ti mendi, sasat nambahan haleungheum peuting. Nunu ukur cuang-cieung, ngarérét ka indungna, ngalieuk ka Bapana, bet duanana ngajirim kawas oray dina ngimpina, nu ngahéboskeun peurah, némbongkeun sihungna séwang-séwangan.

“Saré deui kaituh.” Ceuk Indungna.

“Enya.” Nunu laju ngaléos deui ka kamarna. Nepi ka isuk manéhna teu daék reup, sieun ngimpi deui.

Deui, wanci janari leutik Bapana asup ka kamar Nunu.

“Hayoh, Nunu wengi ngimpi naon deui?”

“Nunu teu ngimpi, Pa.” Bapana bati ngarahuh, ngusapan Nunu, tuluy léos ninggalkeun.

Ti saprak kajadian harita – Ngimpi diudag oray nu jiga indung bapana – Nunu can kungsi ngimpi deui. Kacida hayangna manéhna ngimpi, keur ngabubungah nu jadi Bapa, tapi dalah dikumaha, harepan kari harepan, impénan kari impénan, dalah dipaksakeun gé hésé. Indungna nu baheula mah kungsi ngajarkeun du’a ka Nunu, du’a saméméh saré, du’a sangkan ngimpina éndah. Ngan hanjakal, Pangéran bangun boga maksud séjén, Nunu leungiteun ngimpina, ngimpina mancawura lir silalatu kasilih kanyataan nu karandapan ku manéhna. Saban poé bapana nanya, jawaban Nunu angger baé, yén manéhna teu ngimpi nanaon.

Atuh balukar Nunu teu ngimpi deui cara sasari, bapana téh ngan huleng jentul baé. Rasa salah beuki nalimbeng haté Nunu.

“Bapa kunaon?”

“Henteu, teu kunanaon.”

“Ari TV Nunu mana? Nunu hoyong nongton Sponge Bob.”

“Tos dicandak ku nu gaduhna.”

“Saha nu gaduhna? Cék Bapa nu Nunu, Bapa ngabohong, nya?” Bapana mureleng, Nunu tungkul, léos deui ka kamarna. Curat-corét deui dina buku lécésna;

“Ambu jahat, Bapa gé jahat.” Sababaraha kali manéhna nulis, nepi ka kertas téh pinuh ku corétan patlot Nunu. Kertas téh dibuntel-buntel, laju dipiceun ka luar jandéla, kertas ngalayang katebak angin eunteup di imah bédéng tatangga tuluy kasaput deui, duka eunteup dimana.

***

Saheulaanan, Hanamangké, ngapak ngalayang kakalayangan sakuliah imah susun, panonna seukeut lir heulang nyiar mangsa, sedeng rarayna sampurna sarupa Drupadi. Kasawang ku manéhna aya nu ngalayang kumetip cahayaan lir cika-cika dina mongkléngna peuting, nyilep néon nu humarurung sabudeureunana. Manéhna ngadeukeutan, jangjang hideung béh kéncana kop nyokot éta cika-cika, sedeng jangjang bodasna angger mébér ngajaga kasaimbangan. Laju diilikan téh, tétéla geuning salambar kertas nu geus ringsek, kertas lécésna Nunu. Satuluyna kasawang ku manéhna lampu kamar Nunu nu hurung kénéh, di jerona atra katempo, paroman polos Nunu nu keur tibra.

“Wilujeng wengi, Nunu!” Ku Emang kabaca tulisan Nunu.” Hanamangké ngaharéwos.

“Emang saha?” Cék Nunu semu lulungu.

“Emang téh dulur Nunu.”

“Naha aya jangjangan?” Nunu kerung.

“Ulah sieun, mending ayeuna mah ngiring jeung Emang yu!”

“Kamana?” Budak lungguh téh nanyakeun.

“Jalan-jalan.”

“Ngapung?”

“Enya.”

“Asik!” Budak téh katangén bungaheun pisan.

Hanamangké ngeukeupan Nunu ku dua jangjangna, laju dibawa ngapung ngulayaban sakuriling imah susun, handapeun langit nu peuting ayeuna cangra kacaangan neon. Sedeng bulan karungkupan mega kota, leuweung beton jeung imah kaca.

“Mang, hoyong ngapung ka ditu.” Cék Nunu bari nunjuk bulan.

“Ulah bageur, di dieu wé.”

“Naha?”

“Nunu apal carita curug Ciheulang?” Hanamangké nanya bari nunjuk ka curug Ciheulang béh wétan.

“Teu Apal” Nunu gogodeg. Sakédét nétra Nunu dibawa hiber dianjogkeun ka éta tempat.

“Kieu caritana, jaman baheula aya sakadang heulang, nu bisa hiber leuwih luhur batan manuk-manuk séjénna. Hiji mangsa sakadang heulang hayang hiber ka bulan, mapag langit, mapag méga. Dicarék sakadang heulang téh ku sakadang peusing, éh angger ngeleyed, ahirna sakadang heulang lain mapag béntang, kalah nutug ninggang lemah, nya tuluy jadi curug, sok disebut curug Ciheulang.” Cék Hanamangké daria.

“Oh, jadi Nunu ulah hoyong ka bulan, nya Mang?”

“Lain ulah Nunu, tapi mending di dieu baé, ulah luhur luhur teuing, di luhur mah panas।”

“Naha panas?”

“Apan deukeut ka panon poé, panon poé, panon poé।” Beuki lila sora Mang Hanamangké beuki ngalonan. Di luar jandéla kamar Nunu panon poé geus meleték, bangun nu nyésakeun tanaga keur nyaangan kamar Nunu, keur ngahaneutan kamar nu salila ieu teu weléh beueus.

Kuniang Nunu hudang, kasampak ku manéhna aya kertas luhureun méja belajar, kertas nu tilepanana teu pati rapih téh tuluy dibuka, laju dibaca eusina;

“Nu, hampura Bapa. Bapa nyaah ka Nunu।” Nunu imut, kecap nyaah dina éta kertas jigana nu ngabungahkeun haténa. Katangén tina jandéla kamarna nu ngahéabkeun hawa kota, Bapana ngapung jeung Hanamangké, beuki lila beuki ngajauhan, beuki leutik di mata Nunu, beuki atra di matapoé. Bapana gugupayan, Nunu males ngagupayan. Di handap jalma-jalma tinggarimbung ngulibeng hiji waruga bari tingharéwos jeung papadana lir tinghariengna laleur nu ngagarimbung runtah.

“Si Juki?” Hiji sora ngaharéwos।

“Masya Allah, kunaon?”

“Jigana mah stress, nomerna teu nembus waé”

Indungna mah ti Subuh kénéh geus indit ka पसर.

Tuturus 2005/2006

Bangkarak Anak Merak

noreply@blogger.com (Ananta G) — Fri, 25 Jan 2008 03:01:00 +0000

Carpon Ananta G

Kuniang kuring hudang. Kongkolak mata muka lalaunan. Horéng mongkléng naker, teu kaciri curuk-curuk acan. “Jam sabaraha ayeuna nya? Geus peuting kitu?” Jam béker nu biasa nyampak di kéncaeun risbang, bet teu kapireng tuk-tek – tuk-tekna acan. Nu kapireng téh ukur alonna wirahma ketug jajantung sorangan, sora nu minuhan kamar.

Kuring rumpu-rampa, lir jalma lolong nu kasarung, néangan sugan aya panékér urut tadi. “Deuh dimana deuih nya, da tadi mah yakin di dieu” ngarampaan deui sugan aya ti béh kulon “Yakin uing mah, tadi di dieu, deukeut pahpir urut ngalinting.”

“Tiris, asa ku tariris, padahal taya angin nu ngusapan. Pédah poék kitu? Leuh, teu kuat kuring mah. Ari keur kieu téh sok hayang narik[1], biasana mah aya waé barang téh.” Késang mimiti ngagarajag tina tarang. Bayeungyang, tapi tiris kacida. Jero dada ngaguruh lir situ budah. Uteuk geus ngagolak saab hayang maké. Lieuk deungeun, lieuk euweuh. Implengan teu inget kana nanaon. “Uing ngan butuh barang! Tapi dimana ayeuna? Jadah Roni, kalah balik deuih ilaing mah. Uing butuh manéh. Ieu deuih bet poék sagala. Keueung…kuring mah keueung.”

“Heueuh….HP! Mana HP? Rék ditelepon waé Si Ronina, rék dititah ka dieu. Ngan dianjuk nu ayeuna mah, engké dihijikeun mayarna mah jeung nu kamari. Alah jeung dimana deuih HP téh nya?” Kuring gagaro teu ateul, laju rarampaan bari kokorondangan. Susuganan, sugan aya, da tadi mah diteundeun na tumpukan baju béh kalér. Ari keur teu butuh sok nyampak, na ari keur butuh-butuhna, bet ngadak-ngadak euweuh deuih. “Aduh Gusti!! Tengteuingeun teuing ka uing téh.”

Deg..sora jajantung nu tadi marengan téh ngarandeg lir fade out pamungkas lagu. Wanci lir ngamalir dua wiletan, jeung gerak awak asa beuki lalaunan, basa ngaran Gusti teu kahaja kakedalkeun. Ti dinya kuring ngabigeu ngabatu arca. Gusti. Enya Gusti. nu salila ieu ditéangan – jiga ayeuna, popoékan néangan panékér jeung HP – boa kapanggih.

Teu bisa ngomong nanaon, bet teu karasa pipi ngahéab aya nu saab, cipanon budah teu katahan. “Allah..tulungan.” Lain Roni ayeuna mah nu bisa nulungan kuring, lain morphin, lain ganja, lain Mamah, lain Apih deuih. “Gusti, hampura kuring, rumasa kadar kieu nyatana..”

Ti dinya aya sumirat cahya nojo mata tina liang leutik, cahyana ngagurat ringkang, ku kuring dideukeutan, lalaunan, beuki deukeut, beuki gegebegan. Laju ditoong téh, samar-samar katingali Apih jeung Mamih di rohang tamu. Duanana padu tungkul baé.

“Lepat Apih ieu mah!” Sora Bass Apih kapireng handaruan meupeus simpé.

“Atos Pih, lepat Mamih ogé janten kieu téh.” Ti dinya duanana silih keukeup. Si Mamih mah bari cecegrukan. Duanana laju ngalieuk ka kuring.

Sieun katohyan, kuring ngalies deui ka jero. Jantung beuki gegebegan, jiga saminggu ka tukang, basa maké ganja. Harita aya nu ngetrokan panto kamar, Mamih. Ngan teu lemék teu carék, bangun nu surti. Meureun urusan budak keur meumeujeuhna badung mah ngama’lum, katurug-turug loba kénéh nu kudu dipikiran ku Mamih.

Tapi naha ayeuna mah teu cara sasari Apih jeung Mamih téh, bet kaciri tingtrim, teu paraséa jiga baheula. Apih dadak sakala bet kaciri lébér wiwaha, jeung mamih deuih, dareudana bangun pinuh kahéman jeung kadeudeuh. Atawa kuring nu salila ieu salah sangka. Kuring teu sadar, ukur maranéhna boa, nu nyaaheun ka kuring.

Rét kuring ngarérét deui, tina liang konci téh bet teu kasampak deui Mamih jeung Apih, rohang tengah gé jadi poék mongkléng, jigana Mamih jeung Apih tuluy pindah ka kamar hareup.

“Hampura, Apih…Mamih.” Hayang ngajorowok kuring téh ka Mamih jeung Apih, ngan asa aya nu malang lebah genggerong.

Jep simpé deui. Mamih jeung Apih duka ka mana, tuk-tek jam béker teu marengan deui cara sasari. Nu kapireng ukur alonna wirahma ketug jajantung. “Kuring embung simpé! Hayang ramé, hayang Apih jeung Mamih paraséa deui, hayang dipinuhan deui ku sora-sora ahéng nu holna teuing ti mana, hayang cara sasari. Da geuning simpé mah kalah kasiksa.”

Kuring ngarahuh, implengan mancawura, patulayah, laju dipulungan hiji-hiji. Inget lalakon hirup nu geus lawas, awor jeung kahanjakal nu taya limitna, nu salawasna ngukuntit, najan kuring cumegruk, najan citangis geus garing, najan tapak silét minuhan pigeulang, sanajan kuring nyeuleukeuteuk dikulibeng haseup ciméng[2], najan aditif[3] lawas ngamalir na urat-urat sarap, najan di luar hujan geus raat, horéng peteng salawasna ngarungkupan lulurung sukma.

Geuning kieu karasana, hirup jeung paéh naon bédana? Simpé taya papadana. Kuring ukur bisa nangkeup tuur bari tungkul, miharep hiji sora datang, salian ti sora ketug jajantung sorangan.

Teu lila ti dinya, bet kapireng sora nu méh les-lesan, sakapeung narikan, sakapeung ngalonan. Kuring cengkat, luak lieuk néangan sumber sora, tayohna nu ngaji;

“Fasubhanalladzi biyadzihi malakuutukulli syai’in wailaihi turja’un.”

Tuluy simpé deui.

Teu lila kapireng deui sora, sarupa ketug jajantung kuring sorangan, sora léngkah nu ngadeukeutan.

“Roni kitu?” Ceuk pikir.

“Ma Robbuka?” Kapireng sora agem ti nu ngadeukeutan. Kuring bati ngabigeu, sakabéh runtuyan kajadian ayeuna kaliwat ahéng keur kuring.

***

Bandung, Ramadhan 1426 H.

[1] istilah lain tina nyeuseup ganja

[2] istilah lain tina ganja

[3] zat pimabokeun